گروه دینی و قرآن منطقه 5

معرفی یک جزوه آموزشی در رابطه با صحت قرائت قرآن و نماز

همکاران محترم اگر تصمیم دارید صحت قرائت قرآن خصوصاً نماز دانش آموزان را در جلسات اولیه دینی و قرآن کنترل نمائید جزوه ذیل جهت سهولت در کار به شما معرفی میگردد . در صورت نیاز به آن با مراجعه به گروههای آموزشی منطقه نمونه جزوه را از گروه دینی و قرآن دریافت نمائید .

صحت قرائت اذكار نماز و روش آن

به انضمام احكام مراجع تقليد در اين رابطه

ويژه دانش آموزان مقطع متوسطه

سال تحصيلي 86- 85

تهيه كننده : طاهره برزگري

مقدمه :

به دليل اهميت فريضه نماز وفراگيري قرائت صحيح اذكار آن بر آن شديم تا با تهيه جزوه اي مختصر با توجه به نظر مراجع تقليد محترم در اين رابطه ، يادگيري موارد مورد نظر در اين راستا را بطور سهل و آسان در اختيار دانش آموزان قرار دهيم .انشاءالله با همت و تلاش دبيران محترم و همكاري دانش آموزان بتوانيم گامي موثر در جهت اداء اين فريضه الهي برداريم و آن را ذخيره آخرت خود نمائيم .

وجوب فراگيري قرائت صحيح اذكار نماز:

در مسئله 788 از مناسك محشي چنين آمده است:

واجب است بر هر مكلفى كه نماز خود را ياد بگيرد و قرائت و ذكرهاى واجب را پيش كسى درست كند كه تكليف الهى را به طور صحيح بجا آورد، خصوصاً كسى كه مى خواهد به حج برود بايد نماز را تصحيح كند، چون بعضى گفته اند[1] اگر نماز او درست نباشد عمره او باطل است و همچنين حج نيز باطل است. پس علاوه بر آنكه به اين قول، از حجّة الاسلام برائت ذمّه پيدا نمى كند، ممكن است چيزهايى كه در احرام بر او حرام شده بود; مثل زن و چيزهايى كه گذشت، بر او حلال نشود. [2]

همچنين در مسئله 1000 از توضيح المسائل مراجع، به لزوم صحيح خواندن كلمات نماز اشاره شده است[3]

حد وجوب رعايت قواعد تجويد در نماز:

اگر از نظر يك عرب زبان ، حروف را بجاي خود اداء كرده باشيم نمازمان صحيح است و نياز به رعايت قواعد تجويد نمي باشد .( امام (ره) سوال 119 از استفتائات- احكام نماز )

شناختن مخارج حروف طبق قول علماء تجويد واجب نيست . بايد تلفظ هر حرف به نحوي باشد كه در عرف عرب صدق كند آن حرف اداء شده است . [4]

حكم نمازهاي گذشته كسي كه داراي قرائت غلط بوده است :

الف- واجب نيست آن را قضاء كند اگر قرائت خود را صحيح مي دانسته است : امام ( ره) ، خوئي ، خامنه اي ، تبريزي ، سيستاني ،زنجاني ، مكارم ، (آيه الله بهجت، متعرض اين مسئله نشده اند)

ب – قضاء نمايد : اراكي ،گلپايگاني ، صافي [5]

وقف به حركت ، و وصل به سكون :

تعريف:

وقف به حركت آن است كه زير و زبر آخر كلمه را بگويد امّا بين آن كلمه و كلمه بعد فاصله دهد مثل اين كه بگويد اللَّهُ اكبرُ (و آخر آن را پيش دهد) امّا مدتى سكوت كند بعد بِسْمِ اللَّهِ را شروع نمايد، ولى معنى وصل به سكون اين است كه آخر جمله را بدون زير و زبر بخواند و بلا فاصله آيه يا كلمه بعد را بگويد. (آيه الله مكارم)

نظر مراجع عظام تقليد:

الف- لازم نيست مراعات نمايد : امام (ره) ، فاضل

ب – لازم است مراعات نمايد بنا به احتياط واجب : اراكي ، خوئي ، گلپايگاني ، صافي.

ج- لازم است مراعات نمايد در وقف به حركت، بنا به احتياط واجب (بهجت، مكارم) [6]

ادغام « ن » قبل از حروف يرملون :

(آيه الله بهجت، مسأله 827: ) تنوين و نون ساكن اگر به كلمه‏اى كه با يكى از حروف (ى، ر، م، ل، و، ن) شروع مى‏شود برسد، واجب است كه ادغام كند يعنى نون را به آن حرف تبديل كند و با تشديد بگويد.

مخارج حروف [7]

از 28 حرف عربي 10 حرف داراي تلفظي متفاوت با فارسي است . اين حروف دهگانه عبارتند از : «ث، ذ، ظ، ح، ع، ص، ض، ط ، غ، و »

1-حرف «ث» :

از تماس روي سر زبان با تيزي دندانهاي ثناياي بالا، حرف «ث » پديد مي آيد .

نكته : حالت تلفظ ث، حالت دميدن هوا و فوت كردن با زبان است . دهان حالت تبسم ( افقي ) پيدا مي كند واين حرف را نازك و ظريف ادا مينمايد.

مثال : إنا أعطيناك الكوثر ، ثم ، لبث ، اثم ، ثمر

توجه : اگر « ث » را مانند « س» تلفظ كنيم : معناي كلمه عوض مي شود . مثال :

لبث = درنگ كرد ،‌ماند لبس = پوشيد

اثم : گناه اسم = نام

ثمر = ميوه سمر = شب نشيني

2-حرف « ذ »‌ :

تلفظ « ذ» مانند « ث » است با اين تفاوت كه صدا، داراي جوهره مي شود .

نكته : نبايد فشار نوك زبان بر دندانهاي ثناياي بالا خيلي زياد شود .

مثال : صراط الذين ، كذلك الله ربي ،‌وقنا عذاب النار ، تنزل الملائكه و الروح فيها باذن ربهم

اگر « ذ » را مانند « ز » تلفظ كنيم معناي كلمه عوض مي شود . مثال :

ذل = خوار شد زل = لغزيد

ذرع = واحد اندازه گيري زرع = كشت

ذم = بد گويي كرد زم = پر آب شد ( زمزم از همين ريشه است . )

3-حرف « ظ » :

تلفظ «‌ظ » مانند « ذ » است يعني روي سر زبان با تيزي دندانهاي ثناياي بالا برخورد مي كند و صدا داراي جوهره مي شود با اين تفاوت كه درشت و پر تلفظ مي كنيم و دهان به حالت عمودي در مي آيد. براي اين منظور بايد دهان را پر از هوا كنيم و اين حرف را كمي از درون گلو تلفظ نمائيم .

مثال : سبحان ربي العظيم و بحمده

نكته : مواظب باشيم در هنگام درشت تلفظ كردن حرف « ظ»، به آن تشديد ندهيم

4- حرف « ح » :

حرف « ح » با سايش هوا در وسط گلو پديدار مي شود. به عبارت ديگر به صدا، حالت گرفتگي مي دهيم همانند زماني كه مي خواهيم صدايمان را صاف كنيم يا دستمان را بخاطر سرما، گرم نماييم .

نكته : در تلفظ حرف « ح » نبايد زياده روي كنيم زيرا بايد نازك اداء شود و دهان حالت افقي پيدا كند .

مثال : اشهد ان محمداً رسول الله ، حي علي الفلاح ، بسم الله الرحمن الرحيم ، الحمد لله رب العالمين ، قل هو الله احد ، سبحان الله ، سمع الله لمن حمده ، بحول الله و قوته ، سبحان الله والحمد لله ، ربنا آتنا في الدنيا حسنه ، اشهد ان لا اله الاالله وحده لا شريك له و اشهد ان محمداً عبده و رسوله، السلام عليك ايها النبي و رحمه الله و بركاته ، السلام عليك و علي عبادالله الصالحين

5-حرف « ع » :

حرف «ع » همانند «ح» اداء مي شود با اين تفاوت كه صدا، داراي جوهره مي شود، گرفتگي صدا بيشتر ولي سايش هوا كمتر شده و از وسط گلو همراه با كمي غلظت ادا مي گردد .

نكته : حرف «ع » را بايد مانند عسل كه كش مي آيد كش دهيم (حالت ضربتي نداشته باشد).

مثال : اشهد أن عليا ً ولي الله ،‌حي علي خير العمل ، رب العالمين ، صراط الذين انعمت عليهم ، اياك نعبد و اياك نستعين ، سبحان ربي العظيم و بحمده ،سمع الله لمن حمده ، سبحان ربي الاعلي و بحمده ، اقوم و اقعد ، وقنا عذاب النار ، و اشهد ان محمداً عبده و رسوله ، اللهم صل علي محمد و آل محمد ، السلام عليك ايها النبي و رحمه الله و بركاته ، السلام علينا و علي عبادالله الصالحين ، السلام عليكم و رحمه الله و بركاته.

6-حرف « ص » :

تلفظ حرف«ص» همانند تلفظ « سين » است. باريكي سر زبان با بالاي دندانهاي ثناياي فك پائين برخورد مي كند مشروط به اين كه درشت ، پر، عمودي و كمي از درون گلو اداء شود و تكيه بر ته زبان پيدا كند .

نكته : نبايد به نوك زبان فشار آوريم تا حالت سوت زدن ايجاد شود بلكه بايد مانند كسي كه صدا را به غبغب مي اندازد عمل كنيم.

مثال : قد قامت الصلوه ، اهدنا الصراط المستقيم ، الله الصمد ، اللهم صل علي محمد و آل محمد ، السلام علينا و علي عبادالله الصالحين

توجه : اگر « ص » را مانند « س » تلفظ كنيم معناي كلمه عوض مي شود. مثال:

عصي = عصيان كرد عسي = شايد

بصر = چشم بسر = چهره درهم كشيد

صعيد = خاك سعيد = خوشبخت

7- حرف«ض»:

تلفظ حرف«‌ض‌»‌ شبيه به حرف«د» است با اين تفاوت كه درشت و عمودي و از جانب گلو اداء مي شود. به ديگر سخن، براي تلفظ حرف «ض»، بايد يكي از دو كرانه زبان با دندانهاي آسياي بالا تماس پيدا كند و به صورت پر حجم و درشت اداء شود .

نكته : خروج حرف «ض» از طرف چپ دندانهاي آسيا آسان تر است .

مثال : غير المغضوب عليهم و لا الضالين

8-حرف «ط» :

هر گاه روي سر زبان با گوشت پشت دندانهاي ثناياي بالا منطبق و متصل شود حرف «ط» اداء مي شود . حرف «ط»از حبس هوا و بيرون دادن ناگهاني آن پديد مي آيد. تلفظ « ط » مانند « ت » است با اين تفاوت كه درشت ، پر ، عمودي و با تكيه بر گلو و محكم اداء مي شود .

مثال : اهدنا الصراط المستقيم ، انا اعطيناك الكوثر ، سلام هي حتي مطلع الفجر

نكته : مواظب باشيم هنگام درشت تلفظ كردن حرف « ط » به آن ،‌تشديد ندهيم .

9-حرف «غ» :

حرف «غ» از ابتداء حلق، يعني آن قسمتي از حلق كه به فضاي دهان مي پيوندد اداء مي شود. صداي «غ» شبيه صداي موتور گازي يا غرغره كردن آب در گلو است .

نكته 1: توجه كنيم تلفظ « غ » با « ق »، جابجا نشود .

قابل ذكر است كه حرف «ق» از دورترين بخش زبان كه به حلق مي پيوندد (منتهي اليه زبان ) در محاذات كام بالا توليد مي شود، زبان كوچك به ته زبان مي چسبد و پس از حبس هوا، به يكباره از آنجا جدا مي شود و در نتيجه حرف «ق» اداء ميشود.

نكته 2 : حرف «غ» نرم، كشيده و دنباله دار است و حالت خراش و خشونت حرف «خ » را ندارد .

مثال: اهدنا الصراط المستقيم غير المغضوب

10 – حرف «و» :

براي اداء حرف «و»، لبها به حالت غنچه در مي آيد و صداي «و» از ميان دو لب خارج مي شود . بايد دقت شود لبهاي بالا و پايين بر يكديگر مماس نشود.

مثال : قل هوالله احد، كفواً احد، وحده لا شريك له

دو تذكر :

1- براي اداء تشديد، بايد مكث كنيم و نياز به محكم گفتن نمي باشد.

2- صداي كوتاه را نبايد بكشيم .

والسلام عليكم ورحمة الله و بركاته

منابع و مآخذ :

1- توضيح المسائل مراجع مطابق با فتاوي دوازده نفر از مراجع معظم تقليد ، جلد اول ، دفتر انتشارات اسلامي وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم

2- نوار آموزش قرائت نماز دكتر سيف ، استاد دانشگاه

دبیۣرستاٛنۣ پپروفسسور حسۣابیۣ منطقه 5 آموزشۣ و پرورشۣ تهرا‌ن

[1] آية الله تبريزى: اگر با فرض تمكّن به طور ملحون نماز بخواند نمازش باطل است مگر اين كه جاهل قاصر يا معتقد به صحّت قرائت باشد و در فرض تعمّد حجّش باطل مى شود.

آية الله خويى: اگر در زمانى كه نماز خواند مى توانست صبر كند و قرائتش را تصحيح نمايد و مع ذلك با قرائت ملحون نماز بخواند نمازش باطل است مگر جاهل قاصر باشد و در فرض تعمّد حجّش باطل مى شود.

[2] آية الله مكارم: البته دقّت هاى علماى تجويد شرط نيست همين اندازه كه عربى صحيح صدق كند كافى است.

[3] اگر يكى از كلمات حمد يا سوره را نداند (1) يا عمداً آن را نگويد (2) يا به جاى حرفى حرف ديگر بگويد، مثلًا به جاى «ض» «ظ» بگويد (3) يا جايى كه بايد بدون زير و زبر خوانده شود، زير و زبر بدهد ، يا تشديد را نگويد نماز او باطل است (4).

(1) (زنجانى:) يا شك داشته باشد .. (2) (سيستانى:) اگر يكى از كلمات حمد يا سوره را عمداً يا از روى جهل تقصيرى نگويد .. (3) (بهجت:) به طورى كه در زبان عربى بگويند آن حرف را تلفّظ نكرده و موافق هيچ يك از قرائت‏هاى هفتگانه نباشد .. (4) (بهجت:) بنا بر احتياط.

(آيه الله خامنه اي س 477 (:واجب است كه تمامي اذكار نماز، از قرائت حمد وسوره و غير آن به نحو صحيح تلفظ شود . اگر نمازگزار تلفظ كلمات عربي را به آن كبفيتي كه واجب است نداند بر او واجب است تعلم آن، و اگر از يادگيري عاجز شود معذور ميباشد.

(مكارم:) مسأله هر گاه يكى از كلمات حمد يا سوره يا ذكرهاى ديگر نماز را نداند يا زير و زبر آن را غلط بخواند يا حرفى را به حرف ديگرى تبديل كند مثلًا به جاى «ض» «ز» بگويد به طورى كه از نظر لغت عرب غلط باشد، نماز او باطل است.

[4] (آيه الله خامنه اي، س 474: ) ميزان در صحت قرائت، موافقت آن با كيفيت قرائت در نزد اهل لغت (عرب ) است .

[5] مسأله 1001 اگر انسان كلمه‏اى را (1) صحيح بداند و در نماز همان طور بخواند و بعد بفهمد غلط خوانده لازم نيست دوباره نماز را بخواند و يا اگر وقت گذشته قضا نمايد. اين مسأله، در رساله آيت اللَّه بهجت نيست

(1) (خوئى، تبريزى، سيستانى:) كه ياد گرفته .

(اراكى، گلپايگانى، صافى:) بايد دوباره نماز را بخواند و اگر وقت گذشته قضا نمايد.

(نورى:) احتياط واجب آن است كه آن را دوباره بخواند و اگر وقت گذشته، قضا نمايد.

(زنجانى:) بنا بر احتياط مستحبّ دوباره نماز را بخواند و اگر وقت گذشته، قضا نمايد.

(مكارم:) احتياط مستحب اعاده يا قضاى آن است.

(فاضل:) احتياط مستحب آن است كه قضا كند امّا اگر احتمال غلط بودن حمد و سوره و ساير اذكار واجب نماز را مى‏داده و سهل انگارى كرده و نماز خوانده و بعد متوجه شود كه غلط بوده نمى‏تواند به نمازهايى كه خوانده اكتفا كند. و اگر به جهت لهجه خاصى كه دارد نتواند نماز خود را به صورت عربى صحيح بخواند به همان مقدار كه قدرت دارد بخواند و صحيح است.

[6] مسأله 1004 احتياط مستحب (1) آن است كه در نماز، وقف به حركت و وصل به سكون ننمايد (2)

(1) (اراكى، خوئى، نورى، مكارم:) احتياط واجب .. (گلپايگانى، صافى:) احتياط .. (2) (فاضل:) أقوى‏ اين است كه لازم نيست در نماز وقف به حركت و وصل به سكون را مراعات نمايد ..

(بهجت:) وصل به سكون در نماز بنا بر اظهر جايز است و وقف غير عمدى بر حركت وضعاً صحيح است و اعاده ندارد و أحوط آن است كه بدون عُذر، وقف به حركت ننمايد .

(مكارم :) احتياط واجب آن است كه در نماز وقف به حركت ننمايد.

[7] براي تهيه مطالب اين قسمت از منابع زير استفاده شده است :

1- نوار آموزش نماز استاد سيف و درس تجويد دكتر لاجوردي 2- تجويد القرآن الكريم ( محمد صادق قمحاوي ، ترجمه و شرح دكتر سيد محمد باقر حجتي ) 3- حليه القرآن ( سيد محسن موسوي بلده ) 4- تجويد نافع ( ابراهيم پورفرزيب )

+ نوشته شده در جمعه ششم مهر 1386ساعت 11:8 توسط اکرم بیات |

تبریک آغاز سال تحصیلی

تقارن بهار قرآن و بهار علم و دانش و شروع سال تحصیلی جدید را به همکاران محترم گروه دینی و قرآن تبریک عرض میکنیم و قبولی طاعات و عبادات عزیزان را از خداوند متعال مسئلت می نمائیم .

+ نوشته شده در جمعه ششم مهر 1386ساعت 9:20 توسط اکرم بیات |